วารสารข่าวหอการค้าจังหวัดอุบลราชธานี
เดือนมกราคม 2546

          เมื่อเห็นชื่อหัวเรื่องของบทความ ผู้อ่านคงจะงง และสงสัยว่า สวนสัตว์ของเมืองอุบลฯ อยู่ที่ใด ทำไมจึงมีคำว่า "อุทยานวัฒนธรรม" ต่อท้ายด้วย ที่มาของเรื่องนี้ เนื่องจากว่าผู้เขียนได้รับหนังสือเชิญจาก คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ความว่า ทางคณะฯ ร่วมกับบริษัท Asian Wildlife Consultancy (Thailand) ได้รับการว่าจ้างจาก องค์การสวนสัตว์ในพระบรมราชูปถัมภ์ ให้ดำเนินการจัดทำผังแม่บทสวนสัตว์จังหวัดอุบลราชธานี ขณะนี้อยู่ระหว่างการศึกษาหาข้อมูลและรับฟังความคิดเห็น จากตัวแทนประชาคมในจังหวัดอุบลฯ ผู้เขียนจึงได้เข้าร่วมประชุมสัมมนา แสดงความคิดเห็นในเรื่องนี้

          จากการประชุมสัมมนา จึงได้ทราบว่า องค์การสวนสัตว์ฯ มีนโยบายสร้างสวนสัตว์จังหวัดอุบลราชธานี มีมูลค่าประมาณ 800 ล้านบาท ในเนื้อที่ประมาณ 1,200 ไร่ เป็นโครงการต่อเนื่อง ระยะเวลา 5 ปี คาดว่าจะแล้วเสร็จประมาณ พ.ศ. 2550 หากได้รับการสนับสนุนงบประมาณเพียงพอ โดยมีหลักการและข้อมูลในการดำเนินงาน ดังนี้

ราษฎรชาวจังหวัดอุบลราชธานี ร่วมถวายช้างชื่อ พลายบุญเลิศ พ.ศ.2498 โดย พ.ต.ท.สนั่น สะอาดพรรค ผกก.ตชด.อบ. ถวายรายงาน พล.ต.แส น้อยเศรษฐ์ ผบ.มทบ.6 กับนายทหารชั้นผู้ใหญ่ เฝ้าอย่างใกล้ชิด ณ ค่าย มทบ.6 สถานที่ประทับแรม

1. แนวคิดและหลักการ

          ที่ประชุมได้แสดงความคิดเห็น ในการพิจารณาออกแบบจัดทำผังแม่บทที่น่าสนใจบางประการ อาทิ เช่น

          ศาสตราจารย์ ด๊อกเตอร์ประกอบ วิโรจนกูฎ คณบดีคณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี (ปัจจุบันอธิการบดี มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี) ได้แสดงแนวคิดว่า สวนสัตว์อุบลฯ เป็นสมบัติของชาวอุบลฯ จะต้องมีความเป็น "อุบลราชธานีโดยเฉพาะ" มิใช่ว่า นำสวนสัตว์แบบต่างประเทศมาไว้ในเมืองอุบลฯ สวนสัตว์จะต้องมีความเป็น "ป่า" เช่นเดียวกับ "วัดป่า" ที่เห็นเป็นตัวอย่างหลายแห่งในอุบลฯ มิใช่เสแสร้งแกล้งทำให้เป็นป่า จะเป็นการ "ดัดจริตทางวิชาการ"

          รองศาสตราจารย์ ด๊อกเตอร์วิโรฒ ศรีสุโร คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ลูกเขยเมืองอุบลฯ "ผู้อนุรักษ์มรดกไทยดีเด่น" มีความเห็นว่า สวนสัตว์อุบลฯ อยู่ในเมืองที่มีศิลปวัฒนธรรมรุ่งโรจน์ ควรมีวัฒนธรรมเกี่ยวข้องด้วย เป็นการรวบรวม อนุรักษ์ ศิลปวัฒนธรรมอีสาน มาประกอบกิจกรรมที่อุบลฯ สวนสัตว์แห่งนี้ ควรมีชื่อว่า Ubonzoo + Culturalpark

          คุณพิสิษฐ์ ณ พัทลุง ผู้อำนวยการสวนสัตว์ในพระบรมราชูปถัมภ์ กล่าวว่า การสร้างสวนสัตว์สมัยนี้ มีสวนสัตว์เพียงอย่างเดียวจะอยู่ไม่ได้ เพราะค่าใช้จ่ายสูง ต้องมีสิ่งเกื้อหนุนอื่นๆ ในเชิงธุรกิจเอื้ออำนวยด้วย เช่น การส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม การส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ (มิใช่ส่งเสริมแล้วเสื่อมโทรม) การตลาดต้องก้าวไกลไปสู่สากลทั่วโลก มีคนมาชมตลอดปี เหตุที่องค์การสวนสัตว์ มีนโยบายสร้างสวนสัตว์ที่จังหวัดอุบลราชธานี เพราะมีความรุ่งเรืองมาในอดีต เป็นเมืองที่อุดมอริยทรัพย์ จึงมีศิลปวัฒนธรรมล้ำค่ามานาน น่าสนใจ น่าศึกษา เพื่ออนุรักษ์ส่งเสริม นำมาเป็นประโยชน์ โดยแสดงออกในเชิงธุรกิจ เพื่อเศรษฐกิจของท้องถิ่นและภูมิภาคแถบอีสานตอนล่าง

          ผู้เขียนได้แสดงความคิดเห็นเพิ่มเติมว่า เห็นด้วยกับแนวความคิดทั้ง 3 ท่าน และขอให้สวนสัตว์อุบลฯ จะต้องมีจิตวิญญาณของอุบลราชธานี เนื่องจากสวนสัตว์แห่งนี้ ตั้งอยู่ติดกับห้วยแจระแม อันเป็นที่ตั้งของเมืองอุบลในอดีต เมื่อ 200 ปี เศษมาแล้ว ควรมี "สวนบัวกลางบึง" ซึ่งเป็นดอกไม้ประจำจังหวัดอุบลฯ และสวนพฤกษชาตินานาพรรณ เพื่อเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจและออกกำลังกายของประชาชน แม้จะเป็นสวนสัตว์ ก็ขอให้เป็นสวนสัตว์เปิด ให้สัตว์มีความเป็นอยู่ตามธรรมชาติ จะไม่เป็นการทรมานหรือกักขังสัตว์ จัดให้มีการเพาะพันธุ์สัตว์ป่าหายาก เพื่ออนุรักษ์และเผยแพร่พันธุ์ตามธรรมชาติ ออกสู่ป่ากว้าง ให้สวนสัตว์แห่งนี้ร่วมแก้ไขปัญหา "ช้างเร่ร่อน" โดยให้ช้างเป็นพาหนะ ไปยังจุดท่องเที่ยวต่างๆ แบบครบวงจร มีกิจกรรมหลากหลาย น่าเที่ยวชมตลอดปี

2. พื้นที่ดำเนินการ

          ที่ตั้งโครงการสวนสัตว์แห่งนี้ ใช้เนื้อที่ 1,217 ไร่ เป็นส่วนหนึ่งของ "ป่าสงวนแห่งชาติดงฟ้าห่วน" ซึ่งมีเนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 3,400 ไร่ อยู่ด้านทิศเหนือของห้วยแจระแม ในท้องที่ หมู่ 7 บ้านหนองมะเขือ ตำบลขามใหญ่ อำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี อยู่ห่างจากตัวเมืองอุบลฯ ด้านถนนแจ้งสนิท 8 กม. (เลี้ยวขวาถนนคลังอาวุธ แล้วเลี้ยวซ้ายไปอีกประมาณ 2 ก.ม. ด้านถนนชยางกูร 12 กม. เลี้ยวซ้าย กม.7 เข้าไปอีกประมาณ 5 กม.) สภาพเป็นป่าโปร่ง มีต้น "ยางนา" ซึ่งเป็นต้นไม้ประจำจังหวัดอุบลฯ ขึ้นอยู่ดาษดื่นทั่วไป

3. วิสัยทัศน์

          สวนสัตว์ฯ แห่งนี้ ผู้เข้าร่วมประชุมได้ช่วยกันระดมความคิด เพื่อกำหนดวิสัยทัศน์ (Vision) สวนสัตว์แห่งนี้ ได้ข้อสรุปว่า เรา จะร่วมกัน บรรจงสร้างสถานที่แห่งนี้ ให้ชาวจังหวัดอุบลราชธานี ได้รับความพึงพอใจสูงสุด ในด้านการให้การศึกษาธรรมชาติ สัตว์ป่า สิ่งแวดล้อม วัฒนธรรม นันทนาการ และสิ่งอำนวยความสะดวก โดยการสอดประสานทุกองค์ประกอบ ทางด้านสัตว์ศาสตร์และศิลป์อย่างเหมาะสม ให้สมกับนามที่เรียกขานสถานที่แห่งนี้ว่า "สวนสัตว์และอุทยานวัฒนธรรม จ.อุบลราชธานี" (Z00 + Cultural Park Ubonratchathani)

4. สัตว์นำโชค นำชัยให้สวนสัตว์

          โดยปกติ เมื่อจะมีการเปิดสวนสัตว์แห่งใหม่ จะต้องมีการสรรหา "สัตว์นำโชค นำชัย" ให้กับสวนสัตว์ที่เปิดใหม่ เพื่อความวัฒนาถาวรตลอดไป สำหรับสวนสัตว์ฯ จังหวัดอุบลราชธานี ที่ประชุมเห็นพ้องต้องกันว่า สัตว์นำโชคนำชัย น่าจะได้แก่ "พลายบุญเลิศ" ลูกช้างน้อยที่หนีเตลิดจากชายแดน ริมแม่น้ำโขง เนื่องจากแม่ช้างถูกยิงตาย ตชด.นำมาเลี้ยงไว้เป็นเพื่อนเล่นของเด็กๆ ชาวอุบลฯ เมื่อต้นปี 2498 และได้น้อมเกล้าฯ ถวาย "พลายบุญเลิศ" เมื่อคราวล้นเกล้าฯ ทั้ง 2 พระองค์ เสด็จเยี่ยมราษฎรจังหวัดอุบลราชธานี 17 พฤศจิกายน 2498 (อ่าน ประวัติของพลายบุญเลิศ ที่นี่) คุณโสภณ ดำนุ้ย รองผู้อำนวยการสวนสัตว์ฯ เล่าว่า ตนเป็นผู้ดูแล "พลายบุญเลิศ" ตลอดมา เพราะว่า เป็นช้างในพระองค์ ได้รับพระราชทานเงินเดือนประจำ สวนสัตว์ดุสิต ได้เอาใจใส่เป็นพิเศษ มีความเป็นไปได้ว่า ในพิธีเปิด "สวนสัตว์ และอุทยานวัฒนธรรมอุบลราชธานี" ชาวอุบลฯ ควรจะได้ต้อนรับ "พลายบุญเลิศ" กลับสู่มาตุภูมิ เพื่อ "นำโชค นำชัย" ให้สวนสัตว์ฯ แห่งนี้ ก้าวหน้ารุ่งเรืองชั่วกาลนาน

พลายบุญเลิศ > > >