Home Page GuideUbon
    You Tube    Facebook    Twitter    On Mobile
เรื่องราวนกหัสดีลิงค์

          คำว่า นกหัสดีลิงค์ นี้ เป็นชื่อนกใหญ่ชนิดหนึ่งในเทวนิยายว่า อาศัยอยู่ในป่าหิมพานต์ รูปตัวส่วนใหญ่เป็นนก เว้นแต่จงอยปากเป็นงวงอย่างงวงช้าง ชื่อนกหัสดีลิงค์ไม่ค่อยปรากฎในเทวนิยาย คนส่วนมากทราบเรื่องนกขนาดใหญ่ในนิยายก็มี เช่น หงส์ พญาครุฑ นกหัสดิน สำหรับนกหัสดิน รูปร้างเป็นนกทั้งตัว ใหญ่โต ขนาดโฉบเฉี่ยวเอาช้างในป่าไปกินเป็นอาหารได้ ไม่เกี่ยวโดยตรงกับนกหัสดีลิงค์

          นกที่มีจงอยปากเป็นงวงช้างนี้ ปรากฏในภาษาบาลีว่า หัตดีลิงค์สกุโณ (หัตดี คือ ช้าง ลิงค์ แปลว่า เพศ สกุโณ แปลว่า นก) ในภาษาสันสกฤต คือ หัสดิน ลิงคะ แปลอย่างเดียวกัน ไทยเลือกใช้คำว่า หัสดีลิงค์ แปลกที่คำนี้ไม่มีในปทานุกรม กรมตำรากระทรวงธรรมการ พิมพ์ พ.ศ.2470 ไม่มีในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2493 และ พ.ศ.2525 ค้นคว้าต่อไปพบในอักขราภิธานศรันท์ ของหมอปรัดเล พิมพ์ พ.ศ.2416 หน้า 328 และพบในปทานุกรม บาลีไทย-อังกฤษ-สันสกฤต ของกรมพระจันทบุรีนฤนาถ ฉบับพิมพ์ พ.ศ.2513 หน้า 867 หรือแม้ในบาลีสยามอภิธานของนาคะประทีป เรียบเรียงไว้ พ.ศ.2465 ก็มีปรากฏคำนี้อยู่ แสดงว่าคนไทยเรารู้จักคำนี้มานาน พจนานุกรมภาคอีสาน - ภาคกลาง ฉบับปฏิธาน สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (ติสโส) ก็รักษาคำนี้ไว้

          ชาวอีสานรุ่นเก่า รู้จักนกหัสดีลิงค์ โดยเหตุที่งานศพเจ้านายผู้ใหญ่ พระเถระผู้ใหญ่ หรืองานศพท่านผู้มีวาสนาบารมีสูงยิ่ง มักจัดงานศพโดยสร้างรูปนกหัสดีลิงค์ มีพิธีบวงสรวงก่อนสร้างรูปนก นกนั้นขนาดใหญ่ รองรับหีบศพได้ นิยมสร้างในวัดใกล้บ้านผู้ตาย จัดหาช่างและวัสดุเครื่องสังเวยให้พร้อม เพียงแต่เริ่มสร้าง ก็เป็นที่สนใจของคนทั่วไป นกนั้นสร้างแบบมีชีวิต เช่น หันศีรษะได้ งวงม้วนได้ ตากระพริบ หูกระดิก มีเสียงร้องได้ด้วย หลังนกมีที่ว่างพอสำหรับพระภิกษุนั่งอ่านคัมภีร์หน้าศพไปด้วย พิธีต้องจัดกระบวนญาตินุ่งขาวห่มขาวตามหลังศพ มีฆ้องดนตรีธงต่างๆ ถ้ามีเครื่องยศของผู้ตาย ก็ต้องเข้าขบวนด้วย

          เนื่องจากศพแต่ละงานมีฐานะต่างกัน บางงานกำหนดเผาที่วัด บางงานกำหนดเผาที่ทุ่งกลางเมือง การนำศพเคลื่อนจากที่ตั้งกระบวนไปยังที่เมรุ เขานิยมใช้ตะเฆ่รองรับฐานของนกหัสดีลิงค์ มีเชือก  3 สายผูกที่ฐานล่างของนกให้ญาติและชาวบ้านชักลากไป ถ้าเป็นศพเจ้าเมืองหรือศพพระเถระผู้ใหญ่สมัยเก่า เขาเล่ากันว่า คนทั้งเมืองมาช่วยกันลากศพนั้นๆผช้าๆ งานใหญ่ๆ เช่นนี้ สิ่งที่ขาดไม่ได้ คือ โรงทาน น้ำกินน้ำใช้ ต้องบริบูรณ์ตลอดงาน ครั้นศพถึงเมรุ ผู้เข้าพิธีในงานจัดกำลังไว้ยกนกหัสดีลิงค์ที่บรรจุหีบศพเข้าเทียบในเมรุ

          วัตถุประสงค์ในการทำนกหัสดีลิงค์ คือ นกใหญ่เช่นนั้น มีฤทธิ์กำลังมาก แสดงว่าผู้ตายมีบุญบารมีมาก จึงอยู่บนหลังนกนั้นได้ และเมื่อจะทำฌาปนกิจ ต้องมีพิธีฆ่านกหัสดีลิงค์เสียก่อนประชุมเพลิง ลำดับงานอย่างเช่น เมื่อศพเทียบเมรุแล้ว สวดอภิธรรม มีสมโภชน์ศพตามกำลังของเจ้าภาพและญาติ จนกระทั่วถึงกำหนดวันประชุมเพลิง เจ้าพิธีจัดเครืองบวงสรวงเชิญผู้ที่กำหนดตัวเป็นผู้ทำพิธีฆ่านกหัสดีลิงค์ ผู้จะฆ่านก ต้องฟ้อนรำตรงไปที่ตัวนก รำไปรอบตัวนก 3 รอบ แล้วใช้ศรยิงไปที่ยังตัวนก เขาสมมุติกันแล้วว่า จะเสียบลูกศรเข้าไปจุดใดของนก ทำเครื่องหมายไว้ พอลูกศรเสียบตัวนก คนที่เตรียมไว้ภายในตัวนก จะเทสีแดงออกมาจากรอยลูกศร คนภายในตัวนกจะส่งเสียงร้อง แล้วการเคลื่อนไหวของนกจะช้าลงจนหยุดนิ่ง คือ นกตายไปแล้ว ในท้องนกเขาเตรียมฟืนไว้แล้ว เจ้าพิธีเลื่อนหีบศพลงชิดกองฟืน ทอดผ้าบังสุกุล แล้วประชุมเพลิงตามอย่างงานทั่วไป

          ในจังหวัดอุบลราชธานีมีข่าวมรณภาพของมหาเถระผู้ใหญ่ท่านหนึ่ง ณ วัดมณีวนาราม (วัดป่าน้อย) คือท่านเจ้าพระคุณพระธรรมเสนานี อันเป็นที่เคารพยิ่งของคนเมืองอุบลแทบทุกตัวคน ข่าวมีต่อมาว่า น่าจะจัดงานรับพระราชทานเพลิงศพด้วยแบบนกหัสดีลิงค์ อันเป้นพิธีเก่าแก่คู่บ้านคุ่เมืองอีสานมานานแล้ว ทั้งเป็นการย้ำประวัติที่ว่ามานานแล้ว ท่านธรรมบาลผุย หลักคำเมือง เจ้าอาวาสวัดมณีวนาราม เมื่อท่านมรณภาพก็ได้จัดงานศพนกหัสดีลิงค์ไว้แล้ว ในวัดใกล้เคียง เช่น วัดทุ่งศรีเมือง ก็เคยจัดงานศพท่านพระครูวิโรจน์รัตโนบล ในวันที่ 10-16 เมษายน พ.ศ.2486 โดยวิธีรูปนกหัสดีลิงค์เช่นกัน พร้อมทั้งพิมพ์วรรณคดีอีสานเรื่องท้าวฮุ่ง หรือ เจือง ในงานนั้นด้วย

          งานศพแบบนกหัสดีลิงค์ ยังมีปรากฎในเมืองอุบลอีกครั้งหนึ่ง คือ วันที่ 23 เมษายน 2491  ณ วัดสร่างโศก อำเภอยโสธร (ครั้งนั้นยังเป็นอำเภอขึ้นต่อจังหวัดอุบลราชธานี) เป็นศพพระครูจิตตวิโสธนาจารย์ (ทองพูล) โดยท่านเจ้าพระคุณสมเจพระมหาวีรวงศ์ (ติสฺโส) บัญชาให้จัดทำงานนั้นพิมพ์พงศาวดารเมืองยโสธรชำร่วย

          ข้อควรสงสัยว่า มีแบบธรรมเนียมการทำศพรูปนกหัสดีลิงค์ เอาแบบอย่างมาจากที่ใดก็ได้ ความจากนักปราชญ์ 2 ท่าน คือ เมื่อ พ.ศ.2482 พระยาอนุมานราชธน (ยง เสฐียรโกเศศ) เคยทำหนังสือถวายกรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ ความว่า ชาวเชียงใหม่ทำศพโดยทำรูปนกหัสดีลิงค์ ถวายความเป็นว่า น่าจะเอาอย่างมาจากอุตตรกุรุ (คืออินเดีย) กรมพระยานริศประทานคำตอบว่า ประเพณีจากอินเดียมาสู่เขมร จากเขมรเข้ามาไทยภาคอีสาน แล้วทางพายัพจึงเอาอย่างจากภาคอีสานไป จากการศึกษาวิธีทำศพแบบนี้ เขาทำรูปนกหัสดีลิงค์ขึ้นก่อน บนหลังทำเป็นเรือน หรือ วอ หรือ บุษบก เรียกว่า พนมศพ

          จากจดหมายเหตุของแฟร์นังค์มังเดช ปินโต ชาวโปรตุเกส บันทึกไว้ในคราวงานพระศพพระชัยราชา พ.ศ. 2087 ไม่พอเป็นที่ยุติได้ เพราะบรรยายว่า ในงานนั้นมีรูปงู จะกวด เสือ ช้าง และสัตว์อื่นๆ รวมทั้งนกด้วย

          อ่านหนังสือลิลิตพระลอ ซึ่งแต่งสมัยอยุธยา ก็ได้ความว่า พระลอเป็นนิยายภาคพายัพของไทย พระเพื่อน พระแพง นายแก้ว นายขวัญ นางรื่น นางโรย ตายไปพร้อมกันนั้น จัดการศพเป็นการใหญ่ "ให้แต่งพนมอัฐทิศ พิพิธราชวัติฉัตร" ตรงกับพนมศพที่เคยศึกษาไว้ เพื่อเป็นข้อมูลเล็กน้อย พอจะสืบสาวที่มาของการทำศพแบบนกหัสดีลิงค์ต่อไป

          หมายเหตุผู้เขียนฯ : "เรื่องราวนกหัสดีลิงค์" ทั้งหมดข้างต้น เป็นบทความของคุณวรา  ไวยหงษ์ อดีตผู้พิพากษาศาลฎีกา น้องชายคุณนาค  ไวยหงษ์ อดีตอธิบดีกรมศุลกากร บ้านอยุ่ถนนอุปราช ด้านทิศตะวันตกของวัดสุทัศนาราม

          คุณวรา จบ ม.6 โรงเรียนเบ็ญจะมะมหาราช เมื่อ พ.ศ.2479 รุ่นเดียวกับ เทอด  บุณยรัตพันธ์,  ผัน บุญชิต,  ประวิทย์  ศรีธัญรัตน์,  กมล  เจริญศรี,  นิรุต  ไชยกุล,  อรุณ  มุขสมบัติ ฯลฯ มีคุณครูฟอง  สิทธิธรรม เป็นครูประจำชั้น คุณวรามีบทความที่สำคัญหลายเรื่อง สำหรับ "เรื่องราวนกหัสดีลิงค์" นี้ ท่านได้ค้นคว้าพบใน "อักขราภิธานศรันท์" ของหมอบลัดเล พิมพ์ พ.ศ. 2416 ก่อนกรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์เสด็จอุบลฯ (พ.ศ.2436) 20 ปี นับถึงปัจจุบัน 132 ปี นับว่านานมาก

งานพระราชทานเพลิงศพ "หลวงปู่พระราชรัตโนบล"

[1] [2]


ความคิดเห็นที่ 1

แม่รอย

โดย : รี   email : kta1232010@homail.com เมื่อ วันอังคาร ที่ 18 มกราคม 2554 เวลา 15:41:51 น. ลบ


  แสดงความคิดเห็น
ข้อความ :  
ชื่อ :  
อีเมลล์ :    

 

เช่ารถขับเอง

http://www.hotsia.com/
http://www.sadoodta.com/
http://www.111thailand.com/
http://www.oceansmile.com/
http://www.guideubon.com/
http://feelthai.blogspot.com/
copyright 2005 www.GuideUbon.com
สำนักงานไกด์อุบลดอทคอม เลขที่ 89/1 ถนนพโลรังฤทธิ์ ตำบลในเมือง อำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี 34000
ติดต่อไกด์อุบล : webmaster@guideubon.com | msn : guide_ubon@hotmail | Tel : 080-4850511 Fax : 0-4525-4700